Christiaan Lam – over de dagelijkse avonturen van een mobiele manager
Random header image... Refresh for more!

Theorie: macht en beïnvloeding

90321870-5AC5-4359-8E6C-FCE2763DB990.jpgMacht heeft een nare bijklank, hoe je ook went of keert. In het artikel Theorie: invloed, macht & acceptatie van authoriteit stipten we kort een aantal definities van macht aan. In dit artikel wil ik wat dieper ingaan tussen de nauwer relatie van macht en beïnvloeding.

In de kern betekent macht over anderen houdt in dat de machthebber hen kan opdragen of dwingen om zijn wensen uit te voeren. Of subtieler en vriendelijker gezegd: macht gaat in op de capaciteit van één partij (de opdrachtgever) om een andere partij (het doelwit) te beïnvloeden. In deze definitie kan zowel de opdrachtgever als het doelwit één of meer personen zijn en zijn er meerdere vormen van macht of stijlen. Yukl, professor aan de Berkeley Universiteit van Californië en goeroe op het gebied van leiderschap, macht en invloed, definieert macht als volgt: de absolute capaciteit van een individuele opdrachtgever om het gedrag of de houding van één of meer aangewezen doelpersonen te beïnvloeden op een specifiek moment in de tijd.

Nauw gerelateerd aan macht ligt het speelveld van autoriteit. Autoriteit betreft de rechten, voorrechten, verplichtingen en plichten die gepaard gaan met specifieke posities in een organisatie of sociaal systeem. De autoriteit van een leider of manager bevat over het algemeen het recht om specifieke type beslissingen voor de organisatie te maken. Een leider met directe autoriteit over een doelpersoon heeft het recht om verzoeken die consistent zijn met zijn autoriteit uit te vaardigen. Autoriteit zorgt daarmee voor legitimiteit als het gaat om het uitoefenen van macht over anderen.

Wanneer macht, en laten we in dit kader uitgaan van positieve intenties, wordt uitgeoefend en de uitoefenende partij ook inderdaad de autoriteit heeft om macht te gebruiken, dan kan dat resulteren in een aantal uitkomsten. Op hoger abstractieniveau kunnen de volgende uitkomsten het resultaat vormen van een beïnvloedingspogingen:

  • Instemming, oftewel de persoon gaat intern akkoord met het verzoek en levert veel energie om het verzoek uit te voeren.
  • Naleving, oftewel de persoon is gewillig om te doen van je vraagt, maar is apathisch in plaats van enthousiast over het verzoek en doet weinig moeite om het gevraagde uit te voeren.
  • Weerstand, oftewel de persoon staat afwijzend in plaats van onverschillig tegenover het verzoek, en kan op de volgende manieren zijn weerstand laten blijken:
    • weigeren om het verzoek uit te voeren
    • excuses maken waarom het verzoek niet uitgevoerd kan worden
    • de opdrachtgever overtuigen om het verzoek in te trekken of te wijzigen
    • hogere autoriteiten vragen het verzoek af te wijzen
    • \

    • het vertragen van de actie in de hoop dat de opdrachtgever het verzoek vergeet
    • voordoen zich erbij neer te leggen, maar ondertussen de uitvoering saboteren
    Naast het effect van de uitoefening van macht zijn er een aantal vormen waarin macht en beïnvloeding hun werking hebben. Allereerst wordt gesproken van instrumentele naleving wanneer je simpel een tastbare beloning belooft of straf laat voorkomen wanneer een persoon de gevraagde actie uitvoert, al is het met de minst mogelijke hoeveelheid energie. Deze vorm is het eenvoudigst te bereiken en vormt het fundament van de hedendaagse maatschappij. In de opvoeding van kinderen wordt het principe van het belonen / straffen vaak consequent doorgevoerd tot het moment waarop de telg het ouderlijke huis verlaat.

    Met meer moeite en inspanning kun je het niveau bereiken waarbij internalisatie plaats vindt, al worden hiervoor al meer (inspirerende) leiderschapsvaardigheden dan managementvaardigheden voor gevraagd. Door internalisatie committeert een persoon zich aan jouw verzoek omdat het uitvoeren van dit verzoek een intrinsieke toegevoegde waarde heeft voor zijn of haar normen en waarden. Het commitment vindt plaats onafhankelijk van enige tastbare beloning en onafhankelijk van de loyaliteit richting jou als opdrachtgever. Met andere woorden, hij of zij vindt het zelf belangrijk dat de opdracht wordt uitgevoerd, en zou het verzoek ook honoreren wanneer er geen sprake was van een hiërarchische machtsverhouding.

    De derde vorm waarin macht en beïnvloeding hun werking hebben is die van persoonsgebonden identificatie. Hierin wordt niet alleen voldaan aan verzoeken vanuit jou als opdrachtgever, maar – en dit is essentieel punt om bewust van te zijn – ook jouw gedrag en houding ten doel jou gunstig te stemmen. Een gelijkwaardige vorm van het ‘spiegelen’ in de non-verbale communicatie, met als bijeffect dat het zelfrespect van de persoon verder kan stijgen. Hij of zij wordt in staat gesteld om als gelijkwaardige een bepaalde mate van verantwoordelijkheid naar zich toe te trekken.

    Eerder spraken we al over autoriteit en macht, waarbij het verschil tussen autoriteit en macht het feit is dat autoriteit gelegitimeerd is. Veel mensen brengen macht in relatie met de mate van directe beïnvloeding die iemand heeft gekregen door de positie die hij of zij bekleedt. Maar er bestaan vele vormen en bronnen van macht, zoals in het volgende overzicht duidelijk wordt:

  • Beloning, een positiegebonden machtsbron waardoor personen jouw opdrachten uitvoeren om een beloning te verkrijgen die jij controleert. Voorbeelden hiervan is de controle over wie wanneer wordt gepromoveerd, wie welke salarisverhoging krijgt maar ook directe beloningen als een snoepje wanneer een kind een klusje voor je heeft uitgevoerd.
  • Straffen , een eveneens positiegebonden machtsbron waardoor personen jouw opdrachten uitvoeren om een straf te voorkomen die jij kan toekennen. Voorbeelden hiervan zijn de disciplinaire maatregelen wanneer je binnen defensie een bevel niet opvolgt, of bijvoorbeeld sancties als ontslag of overplaatsing wanneer je de opgedragen taken niet conform verwachting uitvoert.
  • Legitimiteit, ook een positiegebonden machtsbron waar personen jouw opdrachten simpelweg uitvoeren of naleven omdat hij of zij gelooft dat jij het recht hebt het verzoek te doen en de persoon de verplichting heeft dit verzoek na te leven. Deze machtsbron zien we het meest naar voren komen in een zakelijke context en ligt aan het fundament van vele zakelijke relaties.
  • Kennis, een persoonsgebonden machtsbron waar vaak aan wordt gerefereerd in de vorm van “kennis is macht”. Deze machtsbron zorgt ervoor dat personen jouw opdrachten uitvoeren om hij of zij geloven dat jij als opdrachtgever kennis hebt over de beste manier om iets te doen. Met name in wetenschappelijke omgevingen is dit de meest gebruikte en daarmee essentiële machtsbron. De keerzijde van deze machtsbron wordt vaak zichtbaar bij personen die weigeren hun kennis te delen om daarmee invloed binnen de organisatie op te geven.
  • Status, eveneens een persoonsgebonden machtsbron. Op basis van deze machtsbron voeren personen de opdracht uit omdat personen jou bewonderen of zich met jouw identificeren en daarmee indirect hopen op het verkrijgen van jouw goedkeuring. Status is een complexe machtsbron om te verkrijgen en vergt nog meer inspanning om ook te houden, maar is een uitermate krachtige machtsbron.
  • Invloed is een indirecte positiegebonden machtsbron, waarbij jij als opdrachtgever macht verkrijgt uit het feit dat je een uitgebreid en actief netwerk beheerst essentiële externe informatiestromen beheerst. Door het interpreteren en al dan niet beschikbaar maken van deze informatie voor hun omgeving kan hun perceptie en houding indirect worden beïnvloed. Propaganda is een sterk voorbeeld van de werking van deze machtsbron.
  • Omgeving is ook een indirecte positiegebonden machtsbron, waarbij jij als opdrachtgever de controle hebt over de fysieke omgeving, de technologie en de organisatie van het werk waarmee het mogelijkheid is om indirect invloed over andere mensen uit te oefenen. Gedrag wordt voor een deel bepaald door perceptie van kansen en bedreigingen, en gedrag kan dus beïnvloed worden door de situatie anders te arrangeren. Vormen hiervan zijn situational engineering, ecological engineering of cultural engineering.

Dus ondanks de nare bijsmaak die veel mensen krijgen bij het horen van macht en beïnvloeding, is het feitelijk één van de belangrijke eigenschappen waarop onze huidige maatschappij is gebaseerd en werkt.

6 comments

1 R Wolters { 01.15.10 at 22:13 }

Geachte,

Zou graag willen vernemen hoe bepaalde fammilie’s met groot vermogen en krachtige uitstraling of de beinvloeding door kunstenaars, tegen gehouden kan worden als je hier heel gevoelig voor bent. Blijkbaar is gaat men zelfs zo ver dat er relatie aan kapot gaat. Zelf ben ik een doener en denker en heb niet het vermogen om me af te zetten tegen bepaalde krachten, Hierin word ik mee gesleurd tot het diepste punt toe. Vervolgens zou ik ook graag willen weten hoe fammilaire energieeen een persoon kan beinvloeden.. Tuurlijk zijn mensen mensen maar de gevoeligheid is erg heftig zelfs zodanig dat ik nauwelijks meer in contact durf te treden met bepaalde mensen.

2 Marco { 01.19.10 at 10:24 }

De basis van het artikel “Macht en beïnvloeding” gaat met name over hoe macht en invloed tussen personen onderling werkt. Hierbij is niet gekeken naar de wijze waarop macht en invloed op nationaal dan wel mondiaal niveau werkt. Uit jouw reactie begrijp ik dat je geen goede ervaringen op deze niveaus over hebt gehouden. Helaas kan ik vanuit mijn standpunt niet formuleren hoe macht en invloed op deze schaal werkzaam is, of hoe hier al dan niet gepland gebruik van wordt gemaakt.

Het tweede deel van jouw reactie gaat specifieker in op het thema van het artikel. De macht en invloed vanuit de familie en persoonlijk leefmilieu is enorm groot. Zij hebben vaak van kleins af aan invloed op het vormen van een individu en zijn daarmee bepalend voor de ontwikkeling van een persoon. Daarnaast hebben zij ook de beschikking over vrijwel alle machtsbronnen waar iemand over kan beschikken: straffen, belonen, kennis, status en invloed. Allemaal bronnen waar – zowel in positieve als in negatieve zin – gebruik kan worden gemaakt in de opvoeding.

3 Johan ter Borgh { 10.10.12 at 19:47 }

Hoi Marco,
Mooi geschreven stuk en een duidelijke uiteenzetting van de verschillende vormen van macht. Wat mij persoonlijk altijd intrigeert is de uitwerking van macht. Wat maakt dat in het ene geval de uitoefening van macht het gevoel geeft dat er voor je gezorgd wordt en in het andere geval dat er een gevoel van onderdrukking achterblijft. Zou dit te maken kunnen hebben met het integriteit en de intentie van de uitoefenbaar van deze macht?

4 Marco { 10.13.12 at 8:10 }

Dank je wel. Ik denk dat dit primair te maken heeft met justificatie van de machtsverhouding, gezamenlijke doelstellingen en een sterk fundament van vertrouwen. Ik heb deze elementen op basis van jouw vraag uitgewerkt in de post De uitwerking van macht.

5 Theorie: invloed, macht & acceptatie van authoriteit — YFNUM { 09.27.13 at 20:47 }

[…] lezen over Macht en Beïnvloeding? Een samenvatting door Marco de Jong op deze site. Bookmark It Hide Sites $$('div.d99').each( function(e) { […]

6 De uitwerking van macht — YFNUM { 09.27.13 at 20:48 }

[…] het artikel “Theorie: macht en beïnvloeding” wordt ingegaan op de relatie tussen macht en beïnvloeding. Een aspect waar niet op in wordt […]

Leave a Comment