Christiaan Lam – over de dagelijkse avonturen van een mobiele manager
Random header image... Refresh for more!

De uitwerking van macht

In het artikel “Theorie: macht en beïnvloeding” wordt ingegaan op de relatie tussen macht en beïnvloeding. Een aspect waar niet op in wordt gegaan, zoals Johan ter Borgh stelt in zijn reactie, is de uitwerking van macht. Wat maakt dat in het ene geval de uitoefening van macht het gevoel geeft dat er voor je gezorgd wordt en in het andere geval dat er een gevoel van onderdrukking achter blijft. En zou dit te maken kunnen hebben met de integriteit en de intentie van de uitoefenaar van deze macht?

In mijn ogen draait alles om het woord justificatie; 1) vindt degene waarover de macht wordt uitgeoefend dat de uitoefenaar het recht heeft om hetgeen is verzocht te vragen en 2) dragen deze verzoeken bij aan het realiseren van de gezamenlijke visie. Oftewel, in welke mate liggen de wereldbeelden van de uitoefenaar en de ontvanger in dezelfde lijn.

Kijken we naar het eerste aspect dan spreken we al snel over autoriteit en legitimiteit, waarbij ik wel het verschil wil opmerken is dat autoriteit gelegitimeerd is en macht niet. Autoriteit heeft het recht om de gegeven macht uit te oefenen door bijvoorbeeld het opleggen van sancties. Er zijn tegenstanders die een bepaalde autoriteit niet accepteren, en daarmee de legitimatie van deze macht of de macht in kwestie verwerpen. Macht kan maar hoeft niet gelegitimeerd te zijn, het kan ook verworven worden door bijv. instemming (ik wil bijdragen aan jouw doel), kennis (jij weet beter wat de beste manier is om iets te doen) of status (ik bewonder jou en hoop indirect op jouw goedkeuring).

Het tweede aspect gaat in over het realiseren van een gezamenlijke visie of het hebben van dezelfde doelstellingen. Het kan namelijk goed voorkomen dat de macht op legitieme wijze is uitgevoerd, maar toch een gevoel van onderdrukking is ontstaat omdat de gezamenlijke visie niet op elkaar aansluit. De stappen internalisatie en persoonlijke identificatie van de doelstellingen zijn derhalve van essentieel belang. Het verschil is al snel duidelijk wanneer iemand spreekt over “Ik moet …” in plaats van “Ik vind …” Een usurpatie kan, hoewel geen sprake is van enige legitimiteit, toch juist zorgen voor een gevoel voor, met name wanneer in de situatie voor de usurpatie sprake was van een sterk restrictief stelsel.

Een goede voorbeeld hiervan wordt gegeven in de film We Are Legion: The Story of the Hacktivists (2012), waarin de gezamenlijke visie van het individu en de overheden steeds verder uit elkaar begint de drijven. Met name gedreven door gebeurtenissen als 9/11 en de Londonse treinbommen wordt de scheiding tussen de mate van toezicht en de mate van schending van privacy steeds duidelijker zichtbaar tussen de Internet-gemeenschap en de overheden. De kracht en omvang van Anonymous, een op grotendeelsls dezelfde ideeën handelende niet legitieme macht, wordt dan pas voor de buitenwereld zichtbaar.

Een belangrijke voorwaarde voor het gevoel van voor worden gezorgd versus onderdrukking ligt in het woord vertrouwen. Gaat de uitoefenaar van macht op verantwoorde wijze om met het vertrouwen dat ik hem of haar schenk. Wanneer dit vertrouwen wordt verbroken, bijvoorbeeld wanneer duidelijk wordt dat macht met de verkeerde intentie wordt toegepast, wordt de vertrouwensband tussen beide personen ernstige schade toegebracht. Er is, naast de legitimiteit van autoriteit, dus ook sprake van een gunningsfactor op basis van vertrouwen. Wordt dit vertrouwen beschadigd dan zie je vaak de overgang naar demonstraties, verzet en opstand.

Macht is een waardevol gegeven, iets waar voorzichtig mee om moet worden gesprongen. Legitimiteit en gezamenlijkheid zijn daarbij de kernelementen, met een sterk fundament van vertrouwen en gunning. Misbruiken kan, maar wees je dan bewust over de uitwerking van macht.

1 comment

1 Johan ter Borgh { 01.17.13 at 23:10 }

Marco, bedankt voor de uitvoerige uitwerking op mijn vraag.

Leave a Comment