In de kern betekent macht over anderen houdt in dat de machthebber hen kan opdragen of dwingen om zijn wensen uit te voeren. Of subtieler en vriendelijker gezegd: macht gaat in op de capaciteit van één partij (de opdrachtgever) om een andere partij (het doelwit) te beïnvloeden. In deze definitie kan zowel de opdrachtgever als het doelwit één of meer personen zijn en zijn er meerdere vormen van macht of stijlen. Yukl, professor aan de Berkeley Universiteit van Californië en goeroe op het gebied van leiderschap, macht en invloed, definieert macht als volgt: de absolute capaciteit van een individuele opdrachtgever om het gedrag of de houding van één of meer aangewezen doelpersonen te beïnvloeden op een specifiek moment in de tijd.

Nauw gerelateerd aan macht ligt het speelveld van autoriteit. Autoriteit betreft de rechten, voorrechten, verplichtingen en plichten die gepaard gaan met specifieke posities in een organisatie of sociaal systeem. De autoriteit van een leider of manager bevat over het algemeen het recht om specifieke type beslissingen voor de organisatie te maken. Een leider met directe autoriteit over een doelpersoon heeft het recht om verzoeken die consistent zijn met zijn autoriteit uit te vaardigen. Autoriteit zorgt daarmee voor legitimiteit als het gaat om het uitoefenen van macht over anderen.

Wanneer macht, en laten we in dit kader uitgaan van positieve intenties, wordt uitgeoefend en de uitoefenende partij ook inderdaad de autoriteit heeft om macht te gebruiken, dan kan dat resulteren in een aantal uitkomsten. Op hoger abstractieniveau kunnen de volgende uitkomsten het resultaat vormen van een beïnvloedingspogingen:

• Instemming, oftewel de persoon gaat intern akkoord met het verzoek en levert veel energie om het verzoek uit te voeren.
• Naleving, oftewel de persoon is gewillig om te doen van je vraagt, maar is apathisch in plaats van enthousiast over het verzoek en doet weinig moeite om het gevraagde uit te voeren.
• Weerstand, oftewel de persoon staat afwijzend in plaats van onverschillig tegenover het verzoek, en kan op de volgende manieren zijn weerstand laten blijken:
  • weigeren om het verzoek uit te voeren
  • excuses maken waarom het verzoek niet uitgevoerd kan worden
  • de opdrachtgever overtuigen om het verzoek in te trekken of te wijzigen
  • hogere autoriteiten vragen het verzoek af te wijzen

  \

  • het vertragen van de actie in de hoop dat de opdrachtgever het verzoek vergeet
  • voordoen zich erbij neer te leggen, maar ondertussen de uitvoering saboteren

Naast het effect van de uitoefening van macht zijn er een aantal vormen waarin macht en beïnvloeding hun werking hebben. Allereerst wordt gesproken van instrumentele naleving wanneer je simpel een tastbare beloning belooft of straf laat voorkomen wanneer een persoon de gevraagde actie uitvoert, al is het met de minst mogelijke hoeveelheid energie. Deze vorm is het eenvoudigst te bereiken en vormt het fundament van de hedendaagse maatschappij. In de opvoeding van kinderen wordt het principe van het belonen / straffen vaak consequent doorgevoerd tot het moment waarop de telg het ouderlijke huis verlaat.

Met meer moeite en inspanning kun je het niveau bereiken waarbij internalisatie plaats vindt, al worden hiervoor al meer (inspirerende) leiderschapsvaardigheden dan managementvaardigheden voor gevraagd. Door internalisatie committeert een persoon zich aan jouw verzoek omdat het uitvoeren van dit verzoek een intrinsieke toegevoegde waarde heeft voor zijn of haar normen en waarden. Het commitment vindt plaats onafhankelijk van enige tastbare beloning en onafhankelijk van de loyaliteit richting jou als opdrachtgever. Met andere woorden, hij of zij vindt het zelf belangrijk dat de opdracht wordt uitgevoerd, en zou het verzoek ook honoreren wanneer er geen sprake was van een hiërarchische machtsverhouding.

De derde vorm waarin macht en beïnvloeding hun werking hebben is die van persoonsgebonden identificatie. Hierin wordt niet alleen voldaan aan verzoeken vanuit jou als opdrachtgever, maar – en dit is essentieel punt om bewust van te zijn – ook jouw gedrag en houding ten doel jou gunstig te stemmen. Een gelijkwaardige vorm van het ‘spiegelen’ in de non-verbale communicatie, met als bijeffect dat het zelfrespect van de persoon verder kan stijgen. Hij of zij wordt in staat gesteld om als gelijkwaardige een bepaalde mate van verantwoordelijkheid naar zich toe te trekken.

Eerder spraken we al over autoriteit en macht, waarbij het verschil tussen autoriteit en macht het feit is dat autoriteit gelegitimeerd is. Veel mensen brengen macht in relatie met de mate van directe beïnvloeding die iemand heeft gekregen door de positie die hij of zij bekleedt. Maar er bestaan vele vormen en bronnen van macht, zoals in het volgende overzicht duidelijk wordt:

• Beloning, een positiegebonden machtsbron waardoor personen jouw opdrachten uitvoeren om een beloning te verkrijgen die jij controleert. Voorbeelden hiervan is de controle over wie wanneer wordt gepromoveerd, wie welke salarisverhoging krijgt maar ook directe beloningen als een snoepje wanneer een kind een klusje voor je heeft uitgevoerd.
• Straffen , een eveneens positiegebonden machtsbron waardoor personen jouw opdrachten uitvoeren om een straf te voorkomen die jij kan toekennen. Voorbeelden hiervan zijn de disciplinaire maatregelen wanneer je binnen defensie een bevel niet opvolgt, of bijvoorbeeld sancties als ontslag of overplaatsing wanneer je de opgedragen taken niet conform verwachting uitvoert.
• Legitimiteit, ook een positiegebonden machtsbron waar personen jouw opdrachten simpelweg uitvoeren of naleven omdat hij of zij gelooft dat jij het recht hebt het verzoek te doen en de persoon de verplichting heeft dit verzoek na te leven. Deze machtsbron zien we het meest naar voren komen in een zakelijke context en ligt aan het fundament van vele zakelijke relaties.
• Kennis, een persoonsgebonden machtsbron waar vaak aan wordt gerefereerd in de vorm van “kennis is macht”. Deze machtsbron zorgt ervoor dat personen jouw opdrachten uitvoeren om hij of zij geloven dat jij als opdrachtgever kennis hebt over de beste manier om iets te doen. Met name in wetenschappelijke omgevingen is dit de meest gebruikte en daarmee essentiële machtsbron. De keerzijde van deze machtsbron wordt vaak zichtbaar bij personen die weigeren hun kennis te delen om daarmee invloed binnen de organisatie op te geven.
• Status, eveneens een persoonsgebonden machtsbron. Op basis van deze machtsbron voeren personen de opdracht uit omdat personen jou bewonderen of zich met jouw identificeren en daarmee indirect hopen op het verkrijgen van jouw goedkeuring. Status is een complexe machtsbron om te verkrijgen en vergt nog meer inspanning om ook te houden, maar is een uitermate krachtige machtsbron.
• Invloed is een indirecte positiegebonden machtsbron, waarbij jij als opdrachtgever macht verkrijgt uit het feit dat je een uitgebreid en actief netwerk beheerst essentiële externe informatiestromen beheerst. Door het interpreteren en al dan niet beschikbaar maken van deze informatie voor hun omgeving kan hun perceptie en houding indirect worden beïnvloed. Propaganda is een sterk voorbeeld van de werking van deze machtsbron.
• Omgeving is ook een indirecte positiegebonden machtsbron, waarbij jij als opdrachtgever de controle hebt over de fysieke omgeving, de technologie en de organisatie van het werk waarmee het mogelijkheid is om indirect invloed over andere mensen uit te oefenen. Gedrag wordt voor een deel bepaald door perceptie van kansen en bedreigingen, en gedrag kan dus beïnvloed worden door de situatie anders te arrangeren. Vormen hiervan zijn situational engineering, ecological engineering of cultural engineering.

Dus ondanks de nare bijsmaak die veel mensen krijgen bij het horen van macht en beïnvloeding, is het feitelijk één van de belangrijke eigenschappen waarop onze huidige maatschappij is gebaseerd en werkt.

Bookmark It

Hide Sites

Invloed

in·vloed (de)
1 inwerking van een persoon, zaak of omstandigheid op een andere
2 het vermogen om op anderen in te werken

Er kunnen diverse soorten invloed onderscheiden worden die allen op verschillende manieren tot uiting kunnen komen. Een korte opsomming van typen invloed die vanzelfsprekend vaak in combinatie voorkomen bij de uitoefening van invloed:

• overtuiging – het nut aantonen van de opdracht zelf
• waardering – het nut aantonen voor de opdrachtnemer
• inspiratie – enthousiasmeren door zelf enthousiast te zijn
• consultatief – laten meedenken over de opdracht
• samenwerkend – spreekt voor zich, samen verantwoordelijk zijn
• vlijend – de opdrachtnemer ophemelen
• persoonlijk beroep – beroep doen op vriendschap of relatie
• uitwisseling – ik help jou, jij helpt mij
• coalitie tactiek – het zoeken van een medestander
• legitimatie tactiek – druk vanuit hierarchie of organisatie
• druk – eisen en dreigementen

Invloed hoeft dus niet per definitie door een leidinggevende uitgeoefend te worden maar word eigenlijk door iedereen in diverse omstandigheden toegepast om zijn omgeving aan te (laten) passen aan zijn eigen wensen en eisen.

Macht

macht (de)
1 mogelijkheid om dingen te laten gebeuren zoals men wil

Macht gaat een stapje verder en is vaak wat duidelijker en explicitier. Er zijn diverse soorten macht te onderkennen, verdeeld in twee hoofdcategorieën: Positiemacht en Persoonlijke macht.

Positiemacht
Positiemacht komt vaak vanuit een bepaalde plek of functie in een al dan niet hiërarchische organisatie. Deze is dan ook (vanuit het oogpunt van de opdrachtgever) moeilijk beïnvloedbaar, je zit op die positie waar je deze macht hebt of je zit daar niet.

• legitieme macht – het recht en de functie om macht uit te oefenen
• beloningsmacht – al dan niet het uitgeven van een beloning (geld, waardering, promotie, etc)
• dwingend – bij het niet opvolgen van opdrachten straffen uitdelen
• informatie – een positie waarin je de informatie en kennis beheerst
• ecologisch – controle over omgeving, technologie en/of organisatie

Persoonlijke macht

Persoonlijke macht is (in theorie) makkelijker zelf beïnvloedbaar door de manier waarop je jezelf opstelt, eventuele cursussen dan wel charisma.

• expert – expertmacht verkrijg je door specifieke kennis of vaardigheid te bezitten
• referentie – doordat men zich met jou identificeert dan wel jou aanbidt

Vanzelfsprekend ligt deze laatste (persoonlijke macht) dicht aan tegen de theorie van het charismatisch leiderschap, maar dat zal moeten wachten tot een andere keer.

Authoriteit

au·to·ri·teit (dev; autoriteiten)
1 gezag
2 iem. van erkend gezag

Behalve invloed en macht aan jouw kant (de manager/opdrachtgever) speelt ook de acceptatiegraad van deze macht mee, oftewel Acceptatie van Authoriteit. De mate van acceptatie van autoriteit , de mate dus waarin de opdrachtontvanger genegen is de opdracht uit te voeren, is afhankelijk van een paar factoren.

Ten eerste moet een opdracht(gever) legitiem zijn of overkomen. Dit kan door rang, stand, functie of uiterlijk zijn, als de opdrachtnemer maar overtuigd is van de legitimiteit van de authoriteit.

Ten tweede moet de authoriteit bereid zijn om verantwoordelijkheid te nemen. Het geven van een opdracht vereist dat mensen er op uit gaan om jouw opdracht uit te voeren. Daarin moet je dus (binnen de grenzen der redelijkheid) je verantwoording in nemen.

Op de derde plaats moet gehoorzaamheid aan de authoriteit de norm zijn. Het is bijvoorbeeld veel moeilijker om een complete groep onder een banier te scharen (de norm bestaat nog niet) dan het is om een binnenkomend individu mee te laten gaan in de flow.

Hieruit volgt ook de vierde voorwaarde, namelijk dat andere normen met betrekking tot ‘gehoorzaamheid’ afwezig of op afstand moeten zijn. De reden dus waarom dissidenten zo snel mogelijk in het gevang verdwijnen.

Al dit bovenstaande speelt dus mee bij het (voorkomen van) de situatie waarin je een opdracht uit probeert te geven en vanzelfsprekend niet ‘nee’ wil horen. Dus volgende keer als ik dat hoor, dan heb ik een repliek, helaas stond ik nu met mijn mond vol tanden.

Verder lezen over deze onderwerpen?

• “Social Psychology door Eliot R. Smith (Purdue University) en Diane M. Mackie (University of California, Santa Barbara)
• “Crimes of Obedience – Toward a Social Psychology of Authority and Responsibility” door Herbert C. Kelman en V. Lee Hamilton, Yale University Press
• “Leadership in Organisations” door Gary Yukl.

Meer lezen over Macht en Beïnvloeding? Een samenvatting door Marco de Jong op deze site.

Bookmark It

Hide Sites